Neden? Ne Yapmalıyım?

Çocuğunuz elindeki oyuncakları, eşyaları veya yiyecekleri sürekli yere atıyorsa bu davranış birçok ebeveyn için yorucu ve endişe verici olabilir. Özellikle otizm spektrum bozukluğu (OSB), gelişimsel farklılıkları veya duyusal hassasiyetleri olan çocuklarda yere atma davranışı daha sık görülebilir.

Bedenimizde iki önemli sistem; Propriyoseptif sistem kaslarımızdan ve eklemlerimizden gelen sinyallerle bedenimizin nerede olduğunu anlamamıza yardımcı olur. Vestibüler sistem ise dengemizi ve hareketlerimizi kontrol eder. Eğer bu sistemlerde bir düzensizlik varsa, çocuklar yere atılarak, yuvarlanarak ya da sert yüzeylere çarparak kendilerini “dengelemeye” çalışabilirler. Bazı çocuklar için düşmek ya da yere sertçe oturmak, vücutlarının “konumunu” hissetmelerine yardımcı olur. Yere atladıklarında beyinleri, “Tamam, şu an buradayım” diyerek rahatlıyor olabilir.

Ancak çocuğun bir şeyi yere atması her zaman “inat”, “şımarıklık” veya “yaramazlık” anlamına gelmez. Çoğu zaman bu davranışın altında çocuğun anlatmaya çalıştığı bir ihtiyaç, duyusal arayış veya iletişim mesajı bulunabilir.

Peki çocuklar neden sürekli bir şeyleri yere atar? Bu davranış nasıl anlaşılmalı ve aileler nasıl yaklaşmalıdır?

Çocuklar Neden Sürekli Eşya Yere Atar?

Çocukların yere atma davranışının birçok farklı nedeni olabilir. Davranışın nedenini anlamak, doğru yaklaşımı belirlemenin ilk adımıdır.

1. Nedensellik İlişkisini Öğreniyor Olabilir

Özellikle küçük çocuklar dünyayı deneyerek öğrenir.

Bir oyuncağı yere attığında;

• Ses çıkıyor mu?
• Hareket ediyor mu?
• Birisi alıyor mu?
• Tekrar yapınca ne oluyor?

gibi soruların cevabını keşfetmeye çalışır.

Bu dönemlerde yere atma davranışı çoğunlukla bir öğrenme ve keşfetme sürecidir.

2. İlgi Çekmek İçin Yere Atıyor Olabilir

Bazı çocuklar yere bir şey attığında ebeveynlerinin hemen tepki verdiğini fark eder.

Örneğin;

• Çocuk oyuncağı yere atar.
• Ebeveyn hemen alır.
• Çocuk tekrar atar.
• Aynı etkileşim devam eder.

Çocuk zamanla bu davranışın kendisiyle iletişim kurmanın bir yolu olduğunu öğrenebilir.

Burada amaç çocuğu görmezden gelmek değil, davranışın istemeden pekişmesini önlemektir.

3. İletişim Kurmakta Zorlanıyor Olabilir

Özellikle konuşma becerileri gelişmemiş veya sınırlı olan çocuklarda yere atma davranışı bir iletişim yöntemi olabilir.

Çocuk;

• “İstemiyorum.”
• “Bitti.”
• “Yardım et.”
• “Sıkıldım.”
• “Başka bir şey istiyorum.”

mesajlarını kelimeler yerine davranışla gösterebilir.

Bu nedenle davranışın arkasındaki ihtiyacı anlamak önemlidir.

4. Duyusal İhtiyaç Nedeniyle Yapıyor Olabilir

Bazı çocuklar yere düşen nesnelerin;

• Çıkardığı sesi,
• Hareketini,
• Çarpma etkisini,
• Tekrar eden sonucu

ilgi çekici bulabilir.

Özellikle duyusal işlemleme farklılıkları olan çocuklarda yere atma davranışı bir duyusal arayış davranışı olabilir.

Örneğin çocuk;

• Sesleri seviyor olabilir.
• Güçlü hareket deneyimi arıyor olabilir.
• Nesnelerin düşmesini izlemekten hoşlanıyor olabilir.

5. Kontrol Etme ve Bağımsızlık İhtiyacı Olabilir

Çocuklar büyüdükçe çevreleri üzerinde etkileri olduğunu keşfeder.

“Ben yaptım ve bir şey değişti” hissi gelişimin doğal bir parçasıdır.

Yere atma davranışı bazen çocuğun kontrol duygusunu deneyimleme şekli olabilir.

Otizmli Çocuklarda Yere Atma Davranışı Neden Görülür?

Otizmli çocuklarda yere atma davranışı farklı nedenlerle ortaya çıkabilir.

Bunlar arasında;

• İletişim becerilerinin sınırlı olması,
• Duyusal uyaran arayışı,
• Değişikliklere tepki verme,
• Bekleme becerisinin gelişmemiş olması,
• İlgi çekme ihtiyacı,
• Kendini ifade etmekte zorlanma

yer alabilir.

Bu nedenle otizmli bir çocukta görülen yere atma davranışını sadece “problem davranış” olarak görmek yerine, çocuğun verdiği bir mesaj olarak değerlendirmek gerekir.

Çocuğum Sürekli Bir Şeyleri Yere Atıyorsa Ne Yapmalıyım?

1. Önce Davranışın Nedenini Gözlemleyin

Kendinize şu soruları sorun:

• Ne zaman yere atıyor?
• Kim yanındayken yapıyor?
• Hangi nesneleri atıyor?
• Atmadan hemen önce ne oluyor?
• Attığında ne elde ediyor?

Bu gözlem, davranışın nedenini anlamanıza yardımcı olur.

2. Kısa ve Net Tepki Verin

Çocuk yere bir şey attığında uzun açıklamalar yapmak yerine kısa ve anlaşılır ifadeler kullanın.

Örneğin:

“Atmak yok.”

“Yere attığında oyun biter.”

“Topu kutuya koy.”

gibi net ifadeler tercih edilebilir.

3. Alternatif Davranış Öğretin

Çocuğa sadece “atma” demek yeterli olmayabilir.

Çocuk yerine ne yapacağını öğrenmelidir.

Örneğin:

• İstemediğinde “bitti” demeyi,
• Yardım istediğinde el uzatmayı,
• Oyuncağı kutuya koymayı,
• Atma ihtiyacını uygun materyallerle karşılamayı

öğretebilirsiniz.

4. Uygun Davranışı Ödüllendirin

Çocuk eşyayı yere atmadan oynadığında veya uygun şekilde iletişim kurduğunda bunu fark edin.

Örneğin:

“Oyuncağı güzel tuttun.”

“Kutuna koyduğun için teşekkür ederim.”

gibi olumlu ifadeler kullanın.

5. Güvenli Bir Alternatif Sunun

Eğer çocuk gerçekten atma ihtiyacı hissediyorsa bunu uygun bir alana yönlendirebilirsiniz.

Örneğin;

• Yumuşak toplarla oyun,
• Minder atma oyunları,
• Hedefe top atma,
• Balon oyunları

gibi kontrollü etkinlikler tercih edilebilir.

Hangi Durumlarda Uzman Desteği Alınmalı?

Yere atma davranışı;

• Çok sık gerçekleşiyorsa,
• Çocuğun günlük yaşamını etkiliyorsa,
• Kendisine veya çevresine zarar verme riski oluşturuyorsa,
• İletişim kurmanın tek yolu haline geldiyse,
• Öfke nöbetleriyle birlikte görülüyorsa

bir uzmandan destek almak faydalı olabilir.

Destek alınabilecek uzmanlar arasında;

• Ergoterapist,
• Özel eğitim öğretmeni,
• Çocuk gelişim uzmanı,
• Dil ve konuşma terapisti,
• Çocuk ve ergen psikiyatristi

bulunabilir.

Bolluca Ailesi Diyor ki

Çocuğun sürekli bir şeyleri yere atması çoğu zaman bir “problem davranıştan” daha fazlasıdır. Bu davranış; öğrenme, iletişim kurma, duyusal ihtiyaç veya çevreyi keşfetme yolu olabilir.

Ebeveyn olarak en önemli adım, davranışı hemen durdurmaya çalışmadan önce “Çocuğum bana ne anlatmaya çalışıyor?” sorusunu sormaktır.

Doğru gözlem, uygun yönlendirme ve gerektiğinde profesyonel destek ile çocuklar daha uygun iletişim yolları öğrenebilir.

Unutmayın; her davranışın altında bir neden vardır. Önemli olan davranışı değil, davranışın mesajını anlamaktır.

Kurumlarımızdan destek alabilirsiniz.